|
|
|
|
Rudnik
Rudnik mrkog uglja u Vrdniku ubraja
se u red najstarijih ugljenokopa u Jugoslaviji. Otvara ga krajem
1804 Manastir Vrdnik. Rudnik Vrdnik je bio jedan od najstarijih
rudnika u Kraljevini Slavoniji, a jedini u Vojvodini. Prvu eksploataciju
rudnika vrsili su kalđjeri Vrdničkog manastira.Tek 1845. godine
braća Vladislav i Pavle Pejačević iz Rume uzimaju od manastira
Ravanica rudnik u zakup. Već 1850. godine porodica Pejačević izdaje
ga u zakup nekim Rumljanima. Od 1871. godine rudnik je bio vlasnistvo
Gvide Pongraca, vlastelina iz Zagreba. Od tada počinju nova veća
istraživanja naslaga uglja i to je faktički početak prave eksploatacije
uglja. Pocetkom 1885. Pongrac otvara veća polja u današnjem rejonu
severne kolonije. Tada je proradilo i glavno okno, a deset godina
kasnije otvara se ponovo staro okno. Za vreme Austro-Ugarske dospelo
se do dubine od 227 metara, a 1927. ono je produbljeno za jos
47 metara. U to vreme bilo je to najdublje okno u Jugoslaviji.
Vlastelinska porodica Pongrac bila je vlasnik rudnika sve do 31.
oktobra 1907. godine, kada je austrougarski erar otkupio ugalj
od njih. Prelaženjem rudnika u vlasništvo austrougarskog erara,
počinju intenzivnija istraživanja i eksploatacija rude. Austrougarski
erar je tokom 1912. godine izgradio i otvorio još jedno okno poznato
kao Janoš okno. Kako je u rudniku bilo malo kvalifikovanih radnika,
uprava rudnika i vlastelin Pongrac bili su prinuđeni da radnu
snagu potraže na strani. Vlastelin Pongac u septembru 1906. godine
obišao je rudnike u Sloveniji i Ceskoj u nameri da pronađe kvalifikovane
rudare za svoj rudnik. Po povratku sa sobom je doveo 6 rudara,
neki od njih došli su sa porodicama (njihovi potomci i danas žive
u Irigu). Nakon formiranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca,
odnosno Kraljevine Jugoslavije, rudnik postaje svojina države.
U samom početku podređen je rudarskom odseku u Zagrebu, a tri
godine kasnije prelazi pod upravu Direkcije državnih rudarskih
preduzeća u Sarajevu. Nakon Drugog svetskog rata rudnik radi na
eksploataciji uglja do 1968 godine, kada biva poplavljen termalnom
vodom.
| |
